امتیاز علم جدید بر طالع­بینی و سحر و… دموکراتیک بودن آن است. البته خوش­بختانه علم جدید هنوز به­طور کامل در ورطه­ی لیبرالیسم نیافتاده و کماکان تفکر نهادگرایانه به بالندگی­اش یاری می­رساند.

(هیچ آیه­ای مثل این آیه عظمت انسان رو نشون نمی­ده؛ فقط عظمت موجود مفلوکی مثل انسانه که می­تونه خدای بی­نهایت رو این طوری به سیم آخر بکشونه.)

(نیچه)

این مطلب قابل پذیرش خواهد بود، اگر جمله­ی مرکزی آن، یعنی «نهادى كه محصول ابتكار و ابداع تاريخى است» را نادیده بگیریم. شرط تحقق معرفت به این گزاره این است که بپرسیم چرا این نهاد و دقیقاً این نهاد حاصل شد و نه نهادی دیگر؟ آیا محصول تصادف بود؟ (انکار امکان معرفت)، آیا محصول هم­آوردی نیروهای تاریخی بود؟ (تبارشناسی مبتنی بر اصالت قدرت نیچه)، آیا ضرورتی فراتاریخی منتهی به آن شد؟ (ایده­آلیسم عینی هگل)، آیا نیازهای وجودی انسان و تبعات ناشی از پرتاب­شدگی­اش در جهان به ممتاز شدن آثار هنری انجامید؟ (اگزیستانسیالیسم) آیا فطرت الهی انسان­ها، گرایش ذاتی­شان به آن­ها را سبب شد؟ (فلسفه­ی دینی)، آیا…

ضرورت انتخاب حداقل یکی از این پاسخ­ها (به­جز «تصادف»: انکار امکان معرفت) به معنای اجبار ما در به­رسمیت شمردن میل یا خواست ـ به­زعم بوردیو جاه­طلبانه­ی ـ کشف یک ذات فراتاریخی یا غیر تاریخی (مانند «قدرت»، «امر مطلق»، «امر وجودی»، «فطرت الهی» و…) خواهد بود؛ و این یعنی همان «پرسپکتیویسم» نیچه­ای.

کم­کم دارم به این نتیجه می­رسم که شاید خدا حق داشت که ما رو در «کبد» آفرید! یکی از واژه­های به­یادماندنی شهید آوینی «سیاره­ی رنج» بود، و یکی از کتاب­های شاه­کارش «فتح خون». شاید بد نباشه یه دفعه هم قبل از رسیدن محرم ـ همراه با حرکت کاروان غم­بار امام حسین (ع) ـ این کتاب رو بخونیم. پیشنهادم همین بود.

«علم ما نيز مسأله‏اى مانند ساير علوم دارد: در پس خصايص (ويژگي­هاى) موضوع مورد بررسي­مان كه به‏طور مستقيم ادراك مى‏شوند، مى‏بايست چيزى ديگر بيابيم كه از قابليت ادراكى خاص اندام­هاى حسى ما مستقل­تر است و به آن­چه مى‏توان وضعيت واقعى امور پنداشت، شباهت بيشترى دارد. ما تصور نمى‏كنيم كه بتوان به اين مورد دوم دست يافت، زيرا پيدا است كه تمام استنتاج­هاى جديدمان را بايد برحسب زبان ادراك بيان كنيم، زباني كه به هيچ وجه نمى‏توانيم خود را از آن برهانيم. ليكن اس و اساس و محدوديت دانش ما نيز دقيقاً در همين موضوع نهفته است. درست مثل اين كه در فيزيك بگوييم: «اگر مى‏توانستيم پديده‏ها را با وضوح كامل ببينيم، درمى‏يافتيم كه آن­چه در ظاهر يك جسم جامد است، از ذره‏هايى با فلان شكل و فلان اندازه تشكيل گرديده كه فلان موقعيت نسبى را دارند.»… واقعيت همواره «ناشناختنى» باقى مى‏ماند… در اين شيوه [روش روانکاوي]، برخي از فرايندهايي را كه به­خودى­خود «ناشناختنى» هستند [ضمير ناخودآگاه] استنتاج مى‏كنيم و آن­ها را در ميان فرايندهايى كه براي­مان خودآگاه اند درج مى‏كنيم. براى مثال، اگر بگوييم: «در اين مرحله، خاطره‏اى ناخودآگاه به ميان آمد»، منظورمان اين است كه: «در اين مرحله، اتفاقى افتاد كه اصلاً نمى‏توانيم آن را درك كنيم، اما اگر به ضمير آگاه­مان راه يافته بود، در توصيف­اش صرفاً مى‏توانستيم بگوييم كه فلان و بهمان است.»